10/11/2016 – In het land van Donald Trump

img_0977Net geland in New York. Amper één dag nadat Donald Trump verkozen werd tot 45ste president van de Verenigde Staten. De volgende dagen worden we ongetwijfeld overspoeld door analyses over hoe het zo ver is kunnen komen. Maar één zaak is duidelijk: het succes van Trump is niet het stomme geluk van de beginnende voetballer wiens amateuristische geklungel en hondsbrutaal spel de getalenteerde spelers zodanig uit hun evenwicht bracht dat ze tegen alle verwachtingen en krachtsverhoudingen in de wedstrijd verloren.

Neen, Trump moet bij de Gewone Man toch een gevoelige snaar geraakt hebben. Kennen we dat niet van bij ons? Vroeger was de Gewone Man meestal een socialist. Hij geloofde rotsvast dat de rooien hem verder zouden helpen. Ook als alle externe factoren tegen hem samenspannen. Sterker: vooral als alle externe factoren tegen hem samenspannen, ze een hoge hoed droegen en een dikke sigaar rookten. En als De Gewone Man ook na zijn dood nog verder  geholpen wilde worden, dan werd hij wel welwillend omarmd door het ACV. Maar toen kwam het Vlaams Belang en nog wat later de NV-A die de Gewone Man binnenrijfden.

Ook in de VS is de Gewone Man boos. En heeft hij “foert” gezegd. Zou het kunnen dat de Gewone Man de grenzeloze wereld die onder Obama opgehemeld werd als bijzonder bedreigend ervaart? En was hij eerst bezorgd, dan gefrustreerd en vervolgens pas boos?

De Gewone Man is bang voor globalisering en voor buitenlanders. Hij vreest voor zijn pensioen, zijn spaargeld en zijn job. Kan je hem helemaal ongelijk geven als je vaststelt dat de werkloosheid bij de middenklasse de laatste jaren in de VS explosief gestegen is?

Volgens ‘zij die het kunnen weten’ wordt het er de komende jaren niet beter op. De eerste industriële revolutie (de invoering van de stoommachine) en nog meer de tweede (het massaal gebruik van elektriciteit) maakten zowat alle handenarbeid overbodig. Nu dreigt de derde (de digitalisering) ook intellectuele arbeid te doen verdwijnen. Zeg maar dag met het handje, middenklasse! Want Kapitaal lijkt de eindstrijd met Arbeid nu toch te winnen. Marx nog aan toe!

Een voorbeeld? General Motors maakte in 1979 11 miljard dollar winst en vulde en passant de loonzakjes van 840.000 werknemers. In 2012 maakte Google 14 miljard dollar winst en verdienden amper 38.000 werknemers er hun dagelijkse boterham.

Maar wij reizen niet naar New York om te zagen en te klagen. Wel om met een aantal gelijkgezinden alternatieven te zoeken voor online platforms à la Google, Uber en andere Airbnb’s. Die veranderen namelijk fundamenteel de manier waarop onze samenleving ingericht is. Sterker nog: ze zetten de verhoudingen tussen markt, consumenten, werknemers en overheid op scherp. De deeleconomie werd de agressiefste mutatie van het kapitalisme. Door alle kosten en risico’s af te wentelen op de gebruikers en dienstverleners blijft de meeste winst bij de venture capitalists.

Wat houdt de gewone burger tegen om de kracht van het internet te benutten en eigen alternatieven te ontwikkelen? Burgers kunnen in de 21ste eeuw digitale platformen bouwen om dienstverlening en communicatie in de kennissamenleving in eigen handen te nemen. Onmogelijk, zegt u? Zei men dat ook niet toen arbeiders in de 19de eeuw coöperaties oprichtten om macht te verwerven in pakweg de verzekerings- en de gezondheidssector? Of in de 20ste eeuw in de sector van hernieuwbare energie? En misschien leidt, zoals in de 19de eeuw, een vernieuwde coöperatieve beweging ook in de politiek tot een positieve tegenmacht.

In tegenstelling tot populisten à la Trump, streven we daarbij niet naar een wereld die niet meer bestaat of zelfs nooit bestaan heeft. Maar ijveren we gewoon voor een billijke verdeling van de nieuwigheden die op ons af komen.

“Platform cooperativism”, zo noemt de Amerikaanse professor Trebor Scholz deze nieuwe evolutie. Hij is de gangmaker van een driedaagse conferentie hier in New York op 11, 12 en 13 november. Hoogtepunt is de oprichting van een consortium dat actoren van alle windstreken verenigt. Doel: “Platform cooperativism” van een utopie tot realiteit te maken. Op deze blog leest u er de komende dagen alles over.

Peter Bosmans

Gepubliceerd op:

Ga terug naar overzicht